ป่าชายเลน คฤหาสน์สีเขียวในชุมชนใหญ่ที่ช่วยโลกลดคาร์บอน

ป่าชายเลนคฤหาสห์น์เขียวในชุมชนใหญ่ที่ “ช่วยโลกลดคาร์บอน”

การปรับตัวของพันธุ์ไม้ป่าชายเลนซึ่งได้พัฒนาใบ ราก และลำต้นให้มีแตกต่างจากพันธุ์ไม้บกทั่วไป ไม่ใช่เพียงเพื่อให้ตัวเองอยู่รอดในสภาพแวดล้อมพิเศษตามการขึ้นลงของน้ำทะเลและความเค็มของน้ำเท่านั้น  ยังเป็นกำแพงช่วยกำบังคลื่นและกระแสลมให้ดินชายฝั่งทะเลด้วย ที่สำคัญที่สุดคือการช่วยโลกลดคาร์บอน

เริ่มจากส่วนเห็นได้ชัดเจนและสำคัญที่สุดคือ ราก รากที่เรามักคุ้นตาคือรากจากต้นโกงกางซึ่งเป็นรากค้ำยัน แต่จริงๆ แล้ว พืชป่าชายเลนมีทั้งรากใต้ดินและรากอากาศ เนื่องจากในดินเลนมีช่องว่างน้อยและมีน้ำท่วมขัง พืชป่าชายเลนจึงสร้างรากอากาศขึ้นมาเพื่อช่วยในการหายใจและเติบโต สังเกตได้จากรากที่โผล่ขึ้นมาจากพื้นดินที่มีลักษณะเป็นแท่งดินสอหรือแท่งทรงกรวยคว่ำ เหตุผลที่ต้องโตขึ้นมาเพราะมีน้ำท่วมเกือบตลอดเวลาซึ่งเกิดจากการขึ้นลงของน้ำทะเลนั่นเอง

นอกจากนี้ ฝัก คือส่วนที่เป็นสีเขียวห้อยยาวลงมาซึ่งแตกออกมาตามกิ่งก็เป็นรากของพืชด้วย นั่นคือรากอากาศ ยิ่งมีรากจำนวนมาก ก็ยิ่งช่วยแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนมาก ถ้าเรามองเข้าไปใกล้ๆ ราก จะเห็นเป็นตุ่มเล็กๆ ที่รากและลำต้น ตรงปมแต่ละปมตรงเป็นจุดที่ช่วยเติมอากาศดีลงไปในน้ำ รากช่วยดึงคาร์บอนและสารปนเปื้อนในน้ำไปใช้ในกระบวนการสังเคราะห์แสง และปลดปล่อยออกซิเจนลงสู่น้ำ ทำให้เกิดฟองอากาศเล็กๆ ที่ราก ซึ่งเติมอากาศดีลงในน้ำก่อนไหลลงสู่ทะเล

เราจะเห็นว่า ใบของพืชป่าชายเลนมักมีสีเข้มและหนาเป็นพิเศษเพื่อเก็บน้ำ และใบมีผิวมันเพื่อลดการคายน้ำ ยิ่งใบสีเข้ม พืชยิ่งสังเคราะห์แสงโดยการดึงก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์มาจากอากาศได้มาก นอกจากนี้ ยิ่งต้นไม้ขนาดสูงมาก ใหญ่มาก ใบหนาแน่นมากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งสังเคราะห์แสงได้มากขึ้นไปด้วย ด้วยลักษณะเฉพาะตามธรรมชาติของพันธุ์ไม้ป่าชายเลนซึ่งเป็นพืชที่เติบโตอย่างรวดเร็ว จึงทำให้มีการสังเคราะห์แสงในอัตราที่สูง หมายความว่าช่วยดึงคาร์บอนจากอากาศลงมาในปริมาณมาก

นอกจากเก็บคาร์บอนในอากาศได้แล้ว ป่าชายเลนยังช่วยเก็บคาร์บอนลงดินได้ด้วย ก่อนอื่นเราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า พืชชนิดต่างๆ ในป่าชายเลนเป็นตัวกักเก็บตะกอนดิน ทำให้เกิดการสะสมและสร้างหาดเลน เกิดเป็นผืนแผ่นดินใหม่ขึ้น พอมีแผ่นดินมากขึ้นก็เหมือนเป็นคลังเก็บคาร์บอนได้มากขึ้น โดยกระบวนการเก็บคาร์บอนลงดินเริ่มจากเมื่อพืชสังเคราะห์แสงเสร็จ คาร์บอนที่พืชเก็บหรือดึงมาได้จะถูกส่งผ่านไปยังราก ใบไม้ และมีส่วนหนึ่งหลุดไปยังดินกลายเป็นซากพืชที่ส่งต่อคาร์บอนให้กับดิน คาร์บอนในดินกลับเข้าสู่อากาศไม่ได้เพราะมีการขึ้นลงของน้ำอยู่ตลอดเวลา เป็นสภาวะที่มีออกซิเจนต่ำ ส่งผลให้คาร์บอนติดอยู่ในดินนาน

ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ป่าชายเลนลดคาร์บอนได้สูงกว่าป่าทั่วไป เพราะมีการเก็บคาร์บอนหลายช่องทาง และแต่ละทางก็มีประสิทธิภาพในการกักเก็บเฉพาะตัว ซึ่งพืชบริเวณป่าบกทำเช่นนี้ไม่ได้