ศิลปะบนกำแพงแบบโลว์คาร์บอน ริมคลองบางมด

“งานศิลปะที่เป็นมากกว่าศิลปะ”

กำแพงศิลปะเป็นส่วนสำคัญของการท่องเที่ยวคลองบางมดมาตั้งแต่ยุคแรกของการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว ปั่นจักรยาน กระตุ้นเศรษฐกิจริมคลอง ประมาณ พ.ศ. 2558 และครั้งนี้พ.ศ. 2568 ครบรอบ 10 ปีที่พิเศษกว่าเดิมคือเป็น “ศิลปะบนกำแพงแบบโลว์คาร์บอน ริมคลองบางมด” (Low-carbon wall art at Bang Mot canal) แม้มองภายนอกภาพศิลปะบนกำแพงที่เราเห็นนั้นเหมือนงานศิลปะวาดรูปบนกำแพงทั่วไป แต่ที่พิเศษคือ ศิลปะกำแพงชิ้นนี้ได้ซ่อนแนวคิด วิธีการทำงาน และการสร้างงานศิลปะที่ปล่อยคาร์บอนน้อยที่สุดไว้ในทุกขั้นตอนของการทำงาน แสดงให้เห็นถึงความตั้งใจในการให้คุณค่าเรื่องสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่ชาวคลองบางมดอยากจะยึดถือไว้

กำแพงศิลปะที่ชิ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “การร่วมสร้างต้นแบบชุมชนคาร์บอนต่ำ เพื่อกรุงเทพฯ เมืองยืดหยุ่นยั่งยืนในพื้นที่คลองบางมดสังคมเกษตรเมืองริมน้ำ ในเขตทุ่งครุและบางขุนเทียน” หัวหน้าโครงการโดย ดร.กัญจนีย์ พุทธิเมธี (อาจารย์จี๋) รองคณบดีฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ร่วมกับหัวหน้าศิลปิน อาจารย์นิศากร เพ็ญสมบูรณ์ (อาจารย์ปุ้ย) และอาจารย์องอาจ มากสิน (อาจารย์ป๊อก) อาจารย์ประจำสาขาวิชาออกแบบทัศนศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี (มรธ.) และทีมศิลปิน ที่ต้องการฟื้นฟูพื้นที่ริมคลองให้กลับมามีชีวิตชีวา พร้อมผสมผสานแนวคิดการลดการปล่อยคาร์บอนเข้ากับงานศิลปะ เพื่อสร้างบรรยากาศน่าอยู่และส่งเสริมการท่องเที่ยวท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรมในพื้นที่เมืองเกษตรริมคลอง

มิติใหม่ในการทำงานศิลปะ

เมื่อพูดถึงการสร้างงานศิลปะที่ปล่อยคาร์บอนน้อยที่สุด หลายคนอาจจะยังนึกภาพไม่ออกว่าจะทำได้อย่างไร ดังนั้น เราจะพามาดูทุกขั้นตอนของการทำงานตั้งแต่ก้าวเท้าขึ้นรถกันเลย ซึ่งทุกกระบวนการเรียกได้ว่าเป็นมิติใหม่ในการทำงานศิลปะของศิลปินทุกท่านเลยทีเดียว

 

การเดินทาง
  • วางแผนการเดินทางโดยรวมกลุ่มเดินทางเพื่อใช้ยานพาหนะน้อยที่สุด รวมถึงจำนวนคนต่อคัน เช่น นั่งรถยนต์เต็มคัน มอเตอร์ไซค์ต้องมีคนนั่งซ้อนด้วย (คันละ 2 คน)
  • (ถ้าเป็นไปได้) เปลี่ยนยานพานะจากรถยนต์เป็นรถยนต์ไฟฟ้า
  • บันทึกข้อมูลการเดินทางของทีมงาน เช่น จำนวนรถมอเตอร์ไซค์และรถยนต์ และระยะทางเดินทางไป-กลับ
อาหาร
  • เปลี่ยนพฤติกรรมจากการสั่งเดลิเวอรีเป็นแวะซื้ออาหารระหว่างการเดินทางเข้ามาเลย เพื่อไม่ให้เกิดคาร์บอนจากการขนส่งอาหารเพิ่ม แต่เป็นการให้คาร์บอนรวมอยู่ในการเดินทางเพียงครั้งเดียว
  • พกแก้วน้ำส่วนตัวเพื่อลดการใช้แก้วพลาสติก
การเลือกใช้สีคาร์บอนต่ำ

โดยมีแนวทางการเลือกผลิตภัณฑ์ ดังนี้

  • มีฉลากคาร์บอนฟุตพรินต์ (อ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://thaicarbonlabel.tgo.or.th)
  • ปราศจากสารโลหะหนัก (ปรอท ตะกั่ว แคดเมียม) และสารอันตรายกลุ่มอัลคิลฟีนอลเอทอกซิเลต (APEO)
  • มีปริมาณสารระเหยอินทรีย์ในผลิตภัณฑ์ต่ำ (VOCs) 
  • ใช้วัตถุดิบที่ปลอดภัย ไม่เป็นอันตราย และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
  • ใช้วัตถุดิบที่มีส่วนผสมจากธรรมชาติ Bio Preferred ผ่านเกณฑ์ USDA จากประเทศสหรัฐอเมริกา
  • ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัยปและผ่านมาตรฐานการผลิตตามหลักเกณฑ์อุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry)
  • เป็นบรรจุภัณฑ์ที่สามารถหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่ได้
การใช้น้ำ
  • ตั้งเป้าการใช้น้ำในแต่ละวัน เช่น ใช้น้ำผสมสี 10 ลิตรต่อวัน ใช้น้ำล้างสี 10 ลิตรต่อวัน
  • วางแผนการใช้สีและให้ศิลปินแต่ละคนมีแปรงเฉพาะสีเพื่อลดการล้าง
  • ผสมสีให้พอดีกับการใช้งานเพื่อลดปริมาณสีที่ต้องทิ้ง
  • ล้างสีในถังน้ำ ไม่ได้ล้างแบบเปิดน้ำไหลผ่าน เพื่อจำกัดการใช้น้ำและล้างสะดวกขึ้น
  • ใช้ภาชนะผสมสีแบบรียูส เช่น นำฝากล่องข้าวแบบใสหรือแก้วน้ำที่ไม่ใช้แล้วมาเป็นภาชนะผสมสี
  • นำช้อนกินข้าวที่ล้างแล้วไปใช้ตักสีต่อ
การใช้ไฟฟ้า
  • ทำงานช่วงกลางวันเท่านั้น ไม่ทำช่วงกลางคืน เพื่อลดค่าไฟฟ้าสำหรับไฟส่องสว่าง เริ่มระบายสี ตั้งแต่เช้าไม่เกิน 9.30 น. และทำงานตลอดทั้งวัน
  • ไม่ได้เปิดพัดลม เนื่องจากมีลมตามธรรมชาติ
  • ชาร์จไฟฟ้า เช่น ลำโพง โทรศัพท์มือถือ แต่เป็นการใช้ไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์จากบ้านของคุณสนธยา เสมทัพพะ ผู้ประกอบการริมคลองบางมดที่ให้การสนับสนุนสถานที่และคอยอำนวยความสะดวกตลอดการทำงาน
ของเสีย
  • นำกล่องข้าวพลาสติก ถุงพลาสติกไปแยกขยะรีไซเคิล
  • สำหรับขยะที่นำไปรีไซเคิลไม่ได้ ทีมงานถ่ายภาพเพื่อส่งไปคำนวณค่าของเสียในแต่ละวัน เช่น ถุงพลาสติก กระดาษห่ออาหาร หนังยาง
ลายเส้นและสีสันที่สื่อความหมาย

นอกจากให้ความสำคัญเรื่องสิ่งแวดล้อมในการทำงานศิลปะแล้ว คุณพลอย พุธิตา สุปินะ ผู้ออกแบบผลงานชิ้นนี้ ใส่ใจเรื่องราวและการใช้สีบนกำแพงด้วย โดยเล่าเรื่องราวและกิจกรรมของคนในชุมชน กิจกรรมการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่บางมดและบางขุนเทียน เช่น เรือหางยาวไฟฟ้า พายเรือคายัก ปั่นจักรยานริมคลอง กิจกรรมดูนก ยกยอหาปลา รวมถึงองค์ประกอบอื่นๆ ในพื้นที่ เช่น สวนส้มบางมด สวนมะพร้าว ตัวนาก นกยางเปีย นอกจากนี้ยังใช้ลายเส้นเป็นตัวการ์ตูนที่เป็นคนทำกิจกรรมสไตล์น่ารักแสดงให้เห็นถึงความเป็นมิตร ใช้สีสันสดใสสื่อถึงการท่องเที่ยวที่สนุกสนาน

นอกจากนี้ ยังมีทีมศิลปินที่เข้าร่วมโครงการอีกหลายท่าน ได้แก่ นักศึกษาปัจจุบันจากสาขาวิชาออกแบบทัศนศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มรธ. คุณพุธิตา สุปินะ คุณธีระพัทธ์ ธนาภาพงศ์ระวี (ชั้นปีที่ 3) คุณขจีวรรณ ชมภูพันธ์ คุณวิฑิตา ตั้งตรงเบญจกุล (ชั้นปีที่ 2) ร่วมด้วยศิลปินกลุ่ม Visual Wall ซึ่งเป็นศิษย์เก่ามรธ. สาขาออกแบบนิเทศศิลป์ คุณณัชชาพร เสภู่ คุณรัชนีกร มิตรพระพันธ์ คุณพัชรพล สายโสภา คุณวศิน มาลี และนักศึกษาปัจจุบัน คุณกิติภพ โบพิมาย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ชั้นปีที่ 5 นอกจากนี้ยังมีศิลปินอิสระ คุณณัฏฐพล บุญเผือก ร่วมด้วย

อัตราการปล่อยคาร์บอนในกิจกรรมกำแพงศิลปะ

อัตราการปล่อยคาร์บอนในกิจกรรมกำแพงศิลปะ (Carbon Emission of Wall Art) ระหว่างวันที่ 1 – 8 สิงหาคม 2568 โดยมีจำนวนผู้เข้าร่วมเฉลี่ย 8 คนต่อวัน คือ 172.77 kgCO2eq (กิโลคาร์บอนเทียบเท่า)

ประกอบด้วยคาร์บอนจากสีและอุปกรณ์ การเดินทาง อาหาร การใช้น้ำ การใช้ไฟฟ้า และของเสีย โดยมีคุณเหลียน ธัญชนก โตวารี เป็นผู้ประเมินคาร์บอนฟุตพรินต์ พร้อมให้คำแนะนำระหว่างการทำงานว่าสามารถลดคาร์บอนเพิ่มเติมได้อย่างไร ทั้งนี้คุณเหลียนยังได้ออกแบบตารางการคำนวณค่าคาร์บอนและสรุปรายละเอียดข้อมูลคาร์บอนฟุตพรินต์สำหรับโครงการนี้ขึ้นมาโดยเฉพาะ เพื่อทำงานร่วมกับศิลปินในการเก็บค่าคาร์บอนทุกกิจกรรมที่เกิดขึ้น

แม้โครงการนี้ถือเป็น “การทดลองทำงานศิลปะแบบโลว์คาร์บอน” ที่สร้างประสบการณ์ใหม่ร่วมกันของทุกคน แต่เชื่อว่ากำแพงศิลปะชิ้นนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของงานศิลปะรูปแบบใหม่ที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งยังก่อให้เกิดการเรียนรู้และตระหนักถึงการลดคาร์บอนจากการทำงานศิลปะด้วย

อัตราการปล่อยคาร์บอนในกิจกรรมกำแพงศิลปะ

Carbon Emission of Wall Art

268.05 kgCO2eq

1-8 สิงหาคม 2025  |  จำนวนผู้เข้าร่วมเฉลี่ย 8 คนต่อวัน
ประกอบด้วยคาร์บอนจาก
▶ สีและอุปกรณ์     ▶ การเดินทาง       ▶ อาหาร  
▶ การใช้น้ำ             ▶ การใช้ไฟฟ้า       ▶ ของเสีย

ผู้เขียน
นันทนา พวงนาค

บรรณาธิการ
นันทนา พวงนาค, วิไลวรรณ ประทุมวงศ์

ภาพ
นัฏฐกิตติ์ มานะเสริมวงศ์

© 2025 Green Blue Rest Bangkok | ท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน