กำแพงศิลปะเป็นส่วนสำคัญของการท่องเที่ยวคลองบางมดมาตั้งแต่ยุคแรกของการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว ปั่นจักรยาน กระตุ้นเศรษฐกิจริมคลอง ประมาณ พ.ศ. 2558 และครั้งนี้พ.ศ. 2568 ครบรอบ 10 ปีที่พิเศษกว่าเดิมคือเป็น “ศิลปะบนกำแพงแบบโลว์คาร์บอน ริมคลองบางมด” (Low-carbon wall art at Bang Mot canal) แม้มองภายนอกภาพศิลปะบนกำแพงที่เราเห็นนั้นเหมือนงานศิลปะวาดรูปบนกำแพงทั่วไป แต่ที่พิเศษคือ ศิลปะกำแพงชิ้นนี้ได้ซ่อนแนวคิด วิธีการทำงาน และการสร้างงานศิลปะที่ปล่อยคาร์บอนน้อยที่สุดไว้ในทุกขั้นตอนของการทำงาน แสดงให้เห็นถึงความตั้งใจในการให้คุณค่าเรื่องสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่ชาวคลองบางมดอยากจะยึดถือไว้
กำแพงศิลปะที่ชิ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “การร่วมสร้างต้นแบบชุมชนคาร์บอนต่ำ เพื่อกรุงเทพฯ เมืองยืดหยุ่นยั่งยืนในพื้นที่คลองบางมดสังคมเกษตรเมืองริมน้ำ ในเขตทุ่งครุและบางขุนเทียน” หัวหน้าโครงการโดย ดร.กัญจนีย์ พุทธิเมธี (อาจารย์จี๋) รองคณบดีฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ร่วมกับหัวหน้าศิลปิน อาจารย์นิศากร เพ็ญสมบูรณ์ (อาจารย์ปุ้ย) และอาจารย์องอาจ มากสิน (อาจารย์ป๊อก) อาจารย์ประจำสาขาวิชาออกแบบทัศนศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี (มรธ.) และทีมศิลปิน ที่ต้องการฟื้นฟูพื้นที่ริมคลองให้กลับมามีชีวิตชีวา พร้อมผสมผสานแนวคิดการลดการปล่อยคาร์บอนเข้ากับงานศิลปะ เพื่อสร้างบรรยากาศน่าอยู่และส่งเสริมการท่องเที่ยวท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรมในพื้นที่เมืองเกษตรริมคลอง
เมื่อพูดถึงการสร้างงานศิลปะที่ปล่อยคาร์บอนน้อยที่สุด หลายคนอาจจะยังนึกภาพไม่ออกว่าจะทำได้อย่างไร ดังนั้น เราจะพามาดูทุกขั้นตอนของการทำงานตั้งแต่ก้าวเท้าขึ้นรถกันเลย ซึ่งทุกกระบวนการเรียกได้ว่าเป็นมิติใหม่ในการทำงานศิลปะของศิลปินทุกท่านเลยทีเดียว
โดยมีแนวทางการเลือกผลิตภัณฑ์ ดังนี้
นอกจากให้ความสำคัญเรื่องสิ่งแวดล้อมในการทำงานศิลปะแล้ว คุณพลอย พุธิตา สุปินะ ผู้ออกแบบผลงานชิ้นนี้ ใส่ใจเรื่องราวและการใช้สีบนกำแพงด้วย โดยเล่าเรื่องราวและกิจกรรมของคนในชุมชน กิจกรรมการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่บางมดและบางขุนเทียน เช่น เรือหางยาวไฟฟ้า พายเรือคายัก ปั่นจักรยานริมคลอง กิจกรรมดูนก ยกยอหาปลา รวมถึงองค์ประกอบอื่นๆ ในพื้นที่ เช่น สวนส้มบางมด สวนมะพร้าว ตัวนาก นกยางเปีย นอกจากนี้ยังใช้ลายเส้นเป็นตัวการ์ตูนที่เป็นคนทำกิจกรรมสไตล์น่ารักแสดงให้เห็นถึงความเป็นมิตร ใช้สีสันสดใสสื่อถึงการท่องเที่ยวที่สนุกสนาน
นอกจากนี้ ยังมีทีมศิลปินที่เข้าร่วมโครงการอีกหลายท่าน ได้แก่ นักศึกษาปัจจุบันจากสาขาวิชาออกแบบทัศนศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มรธ. คุณพุธิตา สุปินะ คุณธีระพัทธ์ ธนาภาพงศ์ระวี (ชั้นปีที่ 3) คุณขจีวรรณ ชมภูพันธ์ คุณวิฑิตา ตั้งตรงเบญจกุล (ชั้นปีที่ 2) ร่วมด้วยศิลปินกลุ่ม Visual Wall ซึ่งเป็นศิษย์เก่ามรธ. สาขาออกแบบนิเทศศิลป์ คุณณัชชาพร เสภู่ คุณรัชนีกร มิตรพระพันธ์ คุณพัชรพล สายโสภา คุณวศิน มาลี และนักศึกษาปัจจุบัน คุณกิติภพ โบพิมาย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ชั้นปีที่ 5 นอกจากนี้ยังมีศิลปินอิสระ คุณณัฏฐพล บุญเผือก ร่วมด้วย
อัตราการปล่อยคาร์บอนในกิจกรรมกำแพงศิลปะ (Carbon Emission of Wall Art) ระหว่างวันที่ 1 – 8 สิงหาคม 2568 โดยมีจำนวนผู้เข้าร่วมเฉลี่ย 8 คนต่อวัน คือ 172.77 kgCO2eq (กิโลคาร์บอนเทียบเท่า)
ประกอบด้วยคาร์บอนจากสีและอุปกรณ์ การเดินทาง อาหาร การใช้น้ำ การใช้ไฟฟ้า และของเสีย โดยมีคุณเหลียน ธัญชนก โตวารี เป็นผู้ประเมินคาร์บอนฟุตพรินต์ พร้อมให้คำแนะนำระหว่างการทำงานว่าสามารถลดคาร์บอนเพิ่มเติมได้อย่างไร ทั้งนี้คุณเหลียนยังได้ออกแบบตารางการคำนวณค่าคาร์บอนและสรุปรายละเอียดข้อมูลคาร์บอนฟุตพรินต์สำหรับโครงการนี้ขึ้นมาโดยเฉพาะ เพื่อทำงานร่วมกับศิลปินในการเก็บค่าคาร์บอนทุกกิจกรรมที่เกิดขึ้น
แม้โครงการนี้ถือเป็น “การทดลองทำงานศิลปะแบบโลว์คาร์บอน” ที่สร้างประสบการณ์ใหม่ร่วมกันของทุกคน แต่เชื่อว่ากำแพงศิลปะชิ้นนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของงานศิลปะรูปแบบใหม่ที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งยังก่อให้เกิดการเรียนรู้และตระหนักถึงการลดคาร์บอนจากการทำงานศิลปะด้วย
1-8 สิงหาคม 2025 | จำนวนผู้เข้าร่วมเฉลี่ย 8 คนต่อวัน
ประกอบด้วยคาร์บอนจาก
▶ สีและอุปกรณ์ ▶ การเดินทาง ▶ อาหาร
▶ การใช้น้ำ ▶ การใช้ไฟฟ้า ▶ ของเสีย
ผู้เขียน
นันทนา พวงนาค
บรรณาธิการ
นันทนา พวงนาค, วิไลวรรณ ประทุมวงศ์
ภาพ
นัฏฐกิตติ์ มานะเสริมวงศ์